همکاران گرامی، در دنیای واقعیِ مراکز فنی‌وحرفه‌ای، ما آموخته‌ایم که یک «مدرکِ فنی»، تنها یک تکه کاغذ است؛ اما یک «مهارتِ بازارمحور»، یک سندِ بقا و عزت است. برای اینکه آموزش‌های ما به درآمد پایدار برای زنان سرپرست خانوار منجر شود، باید از رویکرد سنتیِ «آموزش در خلاء» فاصله بگیریم و به «زیست‌بوم اشتغال» متصل شویم.

بر اساس مشاهدات میدانی‌ام، این ۵ اصل، ستون‌هایِ تبدیلِ مهارت به درآمد است:

۱. مهارتِ «سفارشی‌سازی شده» (Customization): آموزشِ سنتی، گاهی نیازِ واقعی بازار را نادیده می‌گیرد. در مرکز ما، پیش از شروع هر دوره، ابتدا «تقاضای محلی» را بررسی می‌کنیم. مهارت باید پاسخگوی یک «درد» یا یک «نیاز» در محله یا شهر باشد. زنی که مهارتِ تعمیرات لوازم خانگی یا بسته‌بندی نوین مواد غذایی را می‌آموزد، بسیار سریع‌تر از کسی که در صنایع دستیِ اشباع‌شده فعالیت می‌کند، به درآمد می‌رسد.

۲. هم‌افزایی با «مهارت‌های نرم»: زنی که سرپرست خانوار است، با کوهی از دغدغه‌های روانی و اجتماعی مواجه است. آموزشِ فنی بدون «هوش مالی» و «فن بیان برای مذاکره با مشتری»، ناقص است. ما دریافته‌ایم که زنِ مهارت‌دیده اگر نتواند محصولش را «بفروشد» یا «قیمت‌گذاری کند»، مهارتش در کنج خانه خاک می‌خورد. بنابراین، هر دوره فنی باید با حداقل ۲۰ ساعت آموزشِ «کسب‌وکارِ کوچک» همراه باشد.

۳. نقشِ تسهیل‌گر در «زنجیره تأمین»: بزرگترین سدِ راهِ کارآموزانِ ما، ترس از «بازار فروش» است. مرکز فنی و حرفه‌ای نباید فقط کلاسِ درس باشد؛ باید «پل» باشد. ایجاد تفاهم‌نامه با پلتفرم‌های فروش آنلاین (مانند مدل همکاری با دیجی‌کالا) یا اتصال به نمایشگاه‌های محلی، به کارآموز امنیت روانی می‌دهد که اگر تولید کرد، مشتری‌ای وجود دارد.

۴. خردِ جمعی در «تعاونی‌های مهارتی»: تولید انفرادی برای زنان سرپرست خانوار، به‌ویژه در شروع راه، هزینه‌بر و دشوار است. ما باید به سمت تشکیل «تعاونی‌های مهارتی» برویم. وقتی ۱۰ زن با مهارت‌های مکمل (مثلاً یکی خیاط، یکی بازاریاب دیجیتال، یکی مدیریتِ مالی) کنار هم قرار می‌گیرند، ریسکِ شکستِ آن‌ها به شدت کاهش می‌یابد.

۵. پایشِ مستمر (Follow-up) به جای رهاسازی: ما در مرکز، کارآموز را «رها» نمی‌کنیم. یک سامانه پایش ساده پس از اتمام دوره، به ما می‌گوید چه کسی جذب بازار شده و چه کسی شکست خورده است. آن‌هایی که شکست خورده‌اند، نیاز به «مشاوره رفع موانع» دارند، نه یک مدرک جدید.

سخن آخر: توانمندسازی زنان سرپرست خانوار، یک پروژه عمرانی نیست که با افتتاحِ ساختمان تمام شود؛ یک «فرآیندِ انسانی» است. اگر می‌خواهیم آمارِ آسیب‌های اجتماعی کاهش یابد، باید «مهارت» را با «امید» و «بازار» پیوند بزنیم. ما در فنی‌وحرفه‌ای، فقط «فنون» را آموزش نمی‌دهیم، ما به این زنان «ابزارِ نوشتنِ دوباره‌ی سرنوشت‌شان» را هدیه می‌دهیم. به عنوان مدیر مرکز، معتقدم اگر این ۵ اصل به یک دستورالعمل اجرایی در مراکز ما تبدیل شود، نرخِ «ماندگاری در بازار کار» برای بانوان سرپرست خانوار به طرز چشمگیری افزایش خواهد یافت. 

                    منتها فتحی

رئیس مرکز آموزش فنی‌وحرفه‌ای خواهران شیراز